τ’ αστέρι που κρατούσε, στη χλωμάδα
του λύχνου μου.
Και ήθελα να σιωπούσα γιατί
τα λόγια μου θαρρώ πως δείχνουν μικρό
και ταπεινό, το θαυμασμό μου και δεν
αντικαθιστούνε τη μεγάλη….και εκφραστι-
κή σιωπή που μοιάζει μ’ έκστασι.
Ήθελα να σιωπούσα μα δεν μπορώ,
γιατί πλημμυρίζει την ψυχή μου ο ενθου-
σιασμός μου και  η χαρά μου όταν στοχά-
ζομαι πως ο Φωτοδότης της, εφόρεσε το
αμάραντο της Δόξης στεφάνι!
Μ’ εγκάρδια και πάλι συγχαρητή-
ρια με μεγάλο σεβασμό
προς σας.
Μπισκίνης Δ.

                   Κόρινθος 9/1/1916

7/5/1916
Κύριε Δροσίνη,
Σήμερον ετελείωσα δύο όχι σκίτσα
αλλά κάτι παραπάνω, το ένα από
αυτά είναι ο Βωμός που είχα υπο-
σχεθή εις τον κ. Παλαμάν. Ήθελα
να τα εβλέπατε αλλά πότε;
Εάν είναι καλά σείς θέλετε ειπή
περί τούτου, εγώ λίγα ότι αυτήν την
φοράν δεν θεωρώ και τον εαυτόν μου τόσο πολύ ένοχον
η εις άλλα έργα.
Χθές το πρωί συνήντησα τον κ.
Σωτηριάδην εις την έκθεσιν και μου
ανέθεσε να σας δώσω τας φωτογραφίας
που έβγαλε εις το γραφείον του Συλ-
λόγου είναι ολίγον σκληρές εις το

φωτεινόν μέρος αλλά αρκετά χα-
ρακτηρισμένες – εχάρισε δε και
μιάν εις εμέ. Αι δύο που σας στέλλω
είναι μια για σας και η άλλη δια τον
κ. Προβελέγγιον, εις δε τον κ. Παλα-
μαν θα δώση ο ίδιος.

Μετ’ απείρου σεβασμού
Δ. Μπισκίνης    

Κόρινθος 23 Νοεμβρίου 1916

Κύριε Δροσίνη

                               Θα σας παρακαλέσω θερμό-
τατα όπως διαβιβάσετε ιδιοχείρως εις την
καν Τυπάλδου το ευχαριστήριο γράμμα
μου μαζί με το σκίτσο μου. Έπρεπε πο-
λύ καλλίτερον έργον μου να εδώρουν επί
την εορτή της τόσο ευγενούς κυρίας. Πλήν
τα μέσα και η περίστασις  δεν μου επέ
τρεψαν να φανώ ως έπρεπε. Ελπίζω
όμως εις το μέλλον να δείξω πολύ περισ-
σότερον την απεριόριστον  εκτίμησίν
μου προς την οικογένειαν κας Τυπάλδου
Θα περιμένω απάντησίν
σας με εντυπώσεις σας δια την σφρα-
γίδα των φωτερών, ωσαύτως και για το χρω-
ματιστό ιχνογράφημά μου.
Εδίψασα για στίχους και χαίρομαι
ν’ ακούω ως μου γράφετε και νεώτερούς
σας.

                               Μ’ εκτίμηση και σεβασμό
                                         Δ. Μπισκίνης

Εν Μασσαλία 28 Σεπτεμβρίου 1919
Φίλε κ. Δροσίνη,
σήμερον  το μεσημέ-
ρι κατορθώσαμε να φθάσωμεν
εδώ όπου κατά τύχη κι’ ευρήκαμεν
τον Μαγιάση ο οποίος μας εφά-
νει πολύ χρήσιμος οδηγός.
Το ταξείδι μας ήταν ευχάριστο.
Στην Νεάπολι εμείναμε δυο ολόκλη-
ρες ημέρες και γι’ αυτό αργίσαμε να
έλθωμεν εδώ.
Αύριο  το βράδυ θα αναχωρή-
σωμε για το Παρίσι.
Δεν μπορώ να σας γράψω περισ-
σότερα  γιατί ακόμη βουίζει το
κεφάλι μου από τον κρότο
του βαποριού και θαρρώ ακό-
μα πως σαλεύει το έδαφος όπου
πατάω.
Προσφέρετε σας παρακαλώ
τους φιλικούς χαιρετισμούς μου
εις την καν Κατίνα και τα παιδιά
της, καθώς και εις τον κ. Πολέμην.
Μένω με τους φιλικούς χαι-
ρετισμούς μου Δικός σας
              Δ. Μπισκίνης
Παρίσι 4 Οκτωβρίου 1919
Σάββατο

Φίλε μου και δάσκαλέ μου σε
προσκυνώ.
Σήμερον το απόγευμα
εις τας 3 επήγα  εις το σπίτι της κας
Ευλαμπίου και πόση χαρά αισθάνθη-
κα δεν μπορώ να την περιγράψω!
Ευρίσκομαι εδώ από την Τρίτη το
απόγευμα και τρέχω και γυρίζω
σαν σβούρα για ένα σωρό δουλειές!
Σήμερα όμως…..είχα ευκαιρία
Κάποιος καλός μου φίλος, με ο-
δήγησεν εις την Rue du Bois de
Boulogne, όπου  εξάφνιασα με
την παρουσία μου την καλλιτέχνι-
δα με την Μητέρα της. Έμεινα
λίγην ώρα εκεί και υποσχέθη-
κα πως συχνά θα πηγαίνω τώρα που

 

 

 

έμαθα το δρόμο.
Εγώ προσωρινώς  κατοικώ πλησίον
στο Λουζεμβούργον σε κάποιο ξε-
νοδοχείο με την ελπίδα να εύρω
κανένα οικονομικότερο δωμάτιο.
Όλα εδώ είναι φθηνά εκτός των ενοι-
κίων.
Γύρω από το Λουξεμβούργον είναι
για μένα το πιο καλλιτεχνικό Πα-
ρίσι και το πιο ήσυχο σχετικώς. Εις
όλα τα άλλα μέρη είνε μια ζάλη
και μόνο να περνάη κανείς.
Εις την Academie Julian θα
αρχίσω την σπουδήν μεθαύριο τη Δευ-
τέρα. Η καλλίτερη σπουδή όμως, είνε
το να θαυμάζη κανείς τα έργα των
μεγάλων δασκάλων της τέχνης.
Έμεινα μέσα στο Πάνθεον για λίγο
και έφυγεν η ψυχή μου σε άλλους κόσ-
μους! Εκεί μέσα ένοιωσα πόσο
μικρούτσικος είμαι. Πως ζηλεύω τους
μεγάλους !
Σας γράφω και ακόμη δεν έχω
ξεζαλισθή από τις τόσες φροντίδες
μου και τόσους κόπους, ελπίζω αργότερα.

Σύστασή μου δεν σας στέλνω ακό-
μη διότι θέλω να εγκατασταθώ
θετικώς πρώτα.
                            ΔΜ

3
Παρίσι 11 Οκτωβρίου 1919
Επιστολή Τρίτη

Δάσκαλέ μου και Φίλε μου, χαίρε,
την τόση χαρά μου δεν μπορώ
σιωπηλά να την περάσω και θέλω να την
μοιρασθώ με τους αγαπημένους μου που, μ’ εγνώ-
ρισαν σε χρόνια μάλλον λυπηρά.
Η  σπουδή άρχισε τακτικά στην Aca-
demia Julian, αλλά τούτο δεν είνε το-
σο σπουδαίο όσον το να βλέπουν τα μάτια
μας, τα έργα των μεγάλων δασκάλων της
Τέχνης. Αχόρταγη είνε η δίψα των ματιών.
Τη χαρά μου οφείλω εις το αγαπημένο
σπίτι της Φίλης μας κυρίας, η οποία με
γλυκομίλητα λόγια και μ’ εγκαρδιότητα εκπροσωπεί ολόκληρη την Πατρίδα (μαζί).
Από το σπίτι της σας εστείλαμε μια κάρ-
τα χθές υπογεγραμμένη από τους τρείς μας.
Πάντα σας ενθυμούμεθα και
με πολλήν αγάπη μελετούμε τ’ όνο-
μά σας.
                    Μένω δικός σας
                      Δ. Μπισκίνης

                              4
          Παρίσι 28 Οκτωβρίου 1919

Αγαπημένε Φίλε χαίρε,
Όλα πηγαίνουν πολύ καλά από
τη σπουδή εις το παραμικρότερο
και γι’ αυτό είμαι πολύ ευχαριστημέ-
νος. Με πολύ θάρρος αντικρύζω
τη ζωή του Παρισιού που έτρεμα
να  τη συλλογίζομαι στην Αθήνα
Φαίνεται ότι δεν εγνώριζα πολύ τον
εαυτό μου και δεν είχα πεποίθηση
μα τώρα βλέπω πως ήμουν γερά
θεμελιωμένος εις όλα μου. Δεν
θα με κλονήση τίποτα του λοιπού.
Από τον καθηγητή μου στην Ακα-
δημία δεν ακούω τίποτα  άλλο παρά
έπαινον  και μίαν συμβουλήν του:
«Τώρα, μπορείτε να κάνετε ότι
θέλετε».
Καιρός για ατελιέ δεν είνε διότι

 

 

είνε όλα νοικιασμένα και τα κάρ-
βουνα  θάναι λιγοστά το φετεινό
χειμώνα! Έτσι θα εξακολουθήσω
στη Ακαδημία τα πρωινά και το
απόγευμα θ’ ασχολούμαι σε συνθετι-
κά σκίτσα στο ωραίο μου και ζεστό
δωμάτιο.
Μέχρι τον νέον έτος θα έχω δια
τον κον Σιδέρην ετοιμάση μερικά κο-
μάτια. Δεν τον ξεχνώ διότι η καλω-
σύνη του και η αγαθότης του είνε α-
λησμόνητη. Δώσατέ του πολλούς χαι-
ρετισμούς μου, σας παρακαλώ πολύ.
Το σημερινό απόγευμα είμεθα με
την καλλιτέχνιδα και την Μητέρα της, εις το
Μουσείον του Λουξεμβούργου όπου είνε
μια έκθεση Αμερικανών ζωγρά-
φων και γλυπτών. Εφύγαμε ευχαριστη-
μένοι και αδιαφορόντας για την βροχή
που αδιάκοπα έπεφτε!
Σήμερα είχα και το πρώτο γράμμα
της Μανούλας μου και εγιόρτασε η καρ-
διά μου.
              Μένω με πολλήν αγάπην
                             δικός σας
                         Δ. Μπισκίνης

Με συγκινεί βαθύτατα η είδησις ότι ο αγαπη-
τός γλύπτης Στεργίου πεθαίνει ! Ω Θεέ μου.
Έτσι μας έγραψαν. Εύχομαι να ζήσει γιατί
έχει μια φλογερή ψυχή για την Τέχνη.
                              
                              ΔΜ

Παρίσι 24 Νοεμβρίου 1919
Δάσκαλέ μου και φίλε μου, χαίρε.
Έχω λάβη το αγαπητό μου γράμμα σου και ακόμη
με κατέχει η πιο γλυκειά συγκίνηση από τα ωραία και
δυνατά σου λόγια. Άργησα να το λάβω γιατί είχα κάμπο-
σες ημέρες λείψει από της κας Ευλαμπίου και χθές
που επήγα μου το έδωσαν. Το διάβασα και το διάβασαν
και οι φίλες μας και εθαύμασαν για την τόση αγάπη.
Μου γράφεις για την ανοιξιάτικη ψυχή μου μα εγώ
θαρρώ πως αν μύρισα λιγάκι άνοιξη πήρα το μύρο α-
πό κάποια που λέει πως είναι χειμωνιασμένη, ας είνε.
Όσο για το χόρτασμα της δίψας μου είν’ εδώ αστείρευτες
οι πηγές  του ωραίου! Μόλις έχω γυρίσει από το Πανεπιστή-
μιο της Sorbonne όπου είδα δυο μεγάλες εικόνες του Martin A! τι
χαρά των ματιών! Μα εδώ όπου να γύρη  η ματιά τού
ανθρώπου, θα χαρή και θα αναπαυθή  απάνου σε κάτι
ωραίο. Πως σε κάτι όμμορφο που βλέπω επιθυμώ να είστε
κοντά μου! Δίπλα θα εχαιρόμουν γιατί ο καθένας μας θα

το έβλεπε από την άποψη της δικής του τέχνης και έτσι
θα είχαμε διπλή την ευχαρίστηση, διπλή την οφέλεια! Τι κρι-
μα όμως να είμαστε τόσο μακρυά! Αλλά ας μη το λέω
τούτο γιατί ζη ο ένας μέσα στη σκέψη του άλλου και έτσι
τίποτε δεν μας χωρίζει!
Τελειώνω το γράμμα μου παρακαλώντας να δώσης
τους φιλικού μου  χαιρετισμούς εις τον φίλο Παλαμά και Πο-
λέμην.

Μένω με αγάπην
Δ. Μπισκίνης

Υ.Γ. Οι πρώτες γαλλικές φράσεις βγαίνουν συλλαβιστά από το στόμα
μου. Σιγά σιγά θα μάθωμε κάτι.

ΔΜ

Παρίσι 8 Ιανουαρίου 1920
Ποθητέ μου Φίλε,
Έλαβα προ η-
μερών το ωραίο βιβλιαράκι των Διη-
γημάτων του αγωνιστού και ένοιωσα
ένα παλμό χαράς μόλις τ’ άγγιξαν
τα χέρια μου και γρήγορα – γρήγο-
ρα έτοιμα τα φύλλα για να ιδώ
και τις μέσα εικόνες του και είμαι
ευχαριστημένος διότι ετυπώθηκαν κα-
λά!
Ήταν μια καλή ιδέα και ένα
άνοιγμα ενός δρόμου για τον τόπο
μας για τις εικονογραφημένες εκδό-
σεις! Έτσι ένα βιβλίο γίνεται συμ-
παθητικώτερο και αγαπητότερο. Πόσες
φορές αγαπάει κανείς ένα βιβλίο
σχηματίζοντας καλήν ιδέα από το
εξώφυλλό του μόνο;
Θερμώς θα σας παρακαλέσω να

δώσετε τας πολλάς μου ευχαριστίες εις το
αγαπητόν κον Σιδέρην δια την καλωσύνην
που είχε να μου στείλη το βιβλίο σας.
Αργότερα θα του στείλω από του Σολω-
μού κάτι που μελετάω τώρα.
Από την κα Τυπάλδου είχα γράμμα
με πολλά λαμπρά και εμπνευσμένα
λόγια. Πάντα έχει μιαν άπειρη κα-
λωσύνη να δίνη ένα κουράγιο στον
Αϊγιάννη!
Άλλο δεν έχω να σας γράψω παρά ότι
έχω χάσει τρείς μήνες τον ήλιο και ούτε
βλέπω έμμορφες βουνοκορφές και ολο-
γάλανο ουρανό. Η σπουδή έχει κάποιες
διακοπές γιατί μόνο νυχτερίδες μπορούν να
ζουν και να βλέπουν μεσ’ το σκοταδερό
τούτον τόπο! Στις 10 το πρωί γλυκοχαρά-
ζη και στας τρείς το απόγευμα χρειά-
ζεται ν’ ανάψη φως κανείς για να γρά-
ψη όπως γράφω εγώ τώρα.
Χαρήτε λοιπόν το Φως του ουρανού μας.
Τελειώνω το γράμμα μου με τις καλλίτερές
μου ευχές για το νέο χρόνο 1920.
Με αφιέρωση
      Μίμης Μπισκίνης
Εις τους κους Πολέμη, Παλαμά & Σιδέρη δώσατε
σάς παρακαλώ τας ευχάς μου για το νέο χρόνο.

Παρίσι 21 Ιανουαρίου 1920
Αγαπημένε Φίλε,
Έλαβα το δελτάριο
με τας ευχάς σας για το νέο χρόνο
και σας ευχαριστώ από καρδιάς.
Ο νέος χρόνος θα ήταν άνθισμα λου-
λουδιών, μόνο μάς τον έκαμαν βαρύ
χειμωνιά οι αθεόφοβοι άνθρωποι της δια-
χειρίσεως της υποτροφίας μας. Φαντασθή-
τε ότι κλείνει ένας μήνας αύριο ακρι-
βώς όπου μένομεν εγκαταλελλειμένοι α-
πένταροι διωκόμενοι από ξενοδοχείον εις
ξενοδοχείον χωρίς σπουδή,  με άπειρες
στερήσεις με μια μεγάλη πίκρα στην
καρδιά μας που είμεθα μακρυά από
την ηλιόχαρη χώρα μας χωρίς τους
αγαπημένους μας κοντά μας. Πόσο μας
απελπίζει τούτο μπορείτε να το φαντασθή-
τε μόνο!
Μέσα  στις μαύρες ημέρας που επέρασα
άνθισαν κάτι εικόνες για το Σολωμικό
έργο. Υπερηφανεύομαι λίγο πως θα είνε

 

 

από τις  πλέον  καλλίτερές μου, θα
τις φέρει ένας νέος ζωγράφος κος Α.
Γεωργιάδης όστις εσπούδαζεν εδώ και έρχε-
ται μετ’ ολίγας ημέρας εις Αθήνας
και θα σας εκθέση τα της τραγικής μας
ζωής όσα περάσαμε αυτές τις ημέρες.
Τι τα θέλετε μακρυά από την πατρίδα
είνε πρόσκαιρη εξορία η ζωή. Ονειρεύο-
μια το γυρισμό μου με τον πιο μεγάλο πόθο
με την πιο μεγάλη δίψα για τον ήλιο μας.
Εδώ μας βαραίνει ο μαύρος ουρανός
και η μούχλα της βροχής ή μας σαπίζει
και τίποτα  δεν γίνεται όπως άλλοτε μέσα
μας. Φοβούμαι πολύ ότι εάν εξακο-
λουθήση τούτο το χάλι θα μας δείτε ά-
ξαφνα κανένα απόβραδο να σας ξαφνιά-
σουμε.
Τίποτα δεν μας βοηθάει εδώ, τίποτα
Μόνο μια γυναικεία φωνούλα που και τώρα
μου μιλεί ακόμα έχει την καλωσύνη
σαν νάταν θεόσταλτη – να με παρηγορή
και να μου δίνει κουράγιο. Πόσα ευχαριστώ

 

 

της λέει η ψυχή μου! Πάντα μου δίνει
μια αναλαμπή χαράς, η γλώσσα της όταν
μου διηγείται κάτι.
Δεν με εγκατέλειψε η ελπίδα και ευτυχώς
έγινα πιο θαρρετός στο αντίκρυσμα της ζωής,
είτε άλλως σήμερα αντί να σας γράφω από
το Παρίσι θα σας μιλούσα ο ίδιος στο πλάι
σας.
Ευχαριστήθηκα πολύ που στο τέλος ο Δάσκα-
λος αποφάσισε να σας ζωγραφίση και πίστηκε.
Εάν βάλη τα δυνατά του τότε θα έχε-
τε ένα πορτραίτο που θα αξίζη να το
θαυμάζη και να το αγαπάη κανείς. Εύχο-
μια από καρδιάς να επιτύχη.
Ο ποιητής των «Βωμών» πως τα περνάει;
Αχ! πως τον συλλογίζομαι πως ήθελα να τον
βλέπω εδώ στο Montparnasse με την
παντοτινή υγρασία να γρινιάζη λίγο για
τα πόδια του που παγώνουν και να μουρμου-
ρίζη, σμίγοντας τα δασειά του φρύδια!
Ν’ ακούη διαρκώς το διαβολεμένο θόρυ-

 

 

βο των αυτοκινήτων, αμαξιών και λοιπών.
Ε! τόσα θα έψελνε μουρμουρίζοντας.
Σφιξετέ του δυνατά το χέρι εκ μέρους μου.
Τον αγαπημένο Πολέμη βλέπετε συχνά;
Πιστεύω πως κάποτε θα με μελετάη και θα
παραπονιέται ίσως που δεν γράφω, ίσως να
νομίζη πως έγινα υπερήφανος! Δεν έχω τί
να γράψω ξεχωριστό σ’ εκείνον γιατί είμαι
βέβαιος πως θα μαθαίνει από σας τις ειδήσεις
μου. Δώσατέ του σας παρακαλώ  τους χαιρε-
τισμούς μου.
Εις την οικογένειά σας καθώς και κας
Τυπάλδου τους φιλικούς χαιρετισμούς μου.

        Με αγάπη
      Δ. Μπισκίνης

Παρίσι 26 Φεβρουαρίου 1920
Αγαπημένε Φίλε

                                    Τώρα που επέρασε η μπό-
ρα που μ’ έδειρε από μήνες σχεδόν ξαναβρίσκω
λίγη γαλήνη για να σας γράψω λίγα λόγια.
Προ ενός μηνός έφυγεν απ’ εδώ δι’ Αθήνας
κάποιος φίλος μου κος  Α. Γεωργιάδης με τον
οποίον έστειλα τρείς εικόνας δια την έκδοσιν  του
Σολωμού. Τώρα ετοιμάζω την τελευταίαν και έχω
και δυο έτοιμες ήδη μιαν από τους «Ελεύθερους
Πολιορκημένους», και μιαν από τον «Κρητικό».
Η τρίτη που μελετάω τώρα είνε από τον Ύμνο στην
Ελευθερία και παρμένη από τους στίχους αυτούς:

«Σφαλιρά τετραποδίζουν
πλήθος άλογα, και ορθά
Τρομαγμένα χλιμιντρίζουν,
Και πατούν εις τα κορμιά!
Ποιος τον σύντροφον απλώνει
χέρι κτλ»

     Και έτσι έχουμε την τελευταίαν εικόνα από το το-
σο μεγάλο έργο του Σολωμού. «Τρία χρόνια και
Πιότερο είχα το νού μου στο μεγάλο ποιητή και επροσπάθησα να κάμω όσο μπορώ καλλίτερα τις
εικόνες και το έργο του μα δεν ξέρω αν κατόρθωσα
να φθάσω κάπως έως εκεί που ήθελα. Σεις που
τώρα θα τα ιδήτε αραδιασμένα όλα θα μπο-
ρέσετε να ιδήτε αν έκαμα τίποτε.
βλέπετε  ότι με όλη την στενοχώρια που πέρασα
δεν άφισα έτσι κούφια να περάση ο καιρός. Μέσα
εις τη λύπη μου πάντα είχα και στη τύχη το νού
μου. Έχω αρκετά πράγματα, μελετήσει εκτός της
ακαδημαϊκής σπουδής.
Εις τα μουσεία πηγαίνω συχνά : τώρα μάλιστα
που άνοιξαν δυο αίθουσες ζωγραφικών έργων στο
Μουσείον του Λουξεμβούργου έχω αρκετήν
απόλαυσιν βλέποντας των νεωτέρων ζωγράφων έργα.
Από τας συχνάς εκθέσεις εδώ δεν βλέπω τίποτα μεγάλο
όλο τρέλλες, τεχνοτροπίες, ιδιοτροπίες και η ως
το πλείστον μουντζούρες. Ίσως το μεγάλο Salon
της ανοίξεως θα έχη να δείξη  τα εκλεκτά και τα
μεγάλα.
Αυτές τις ημέρες είμαι γοητευμένος με το
πενιχρό φως που χάνεται από τα μελίχρωμα γυα-
λιά στον ιερό βωμό του Palais des Invalides.
Θαύμα φωτός, που ημερώνει και την πιο τρικυμισμέ-
νη ψυχή!! Η κυρία Αικατερίνη θα σας έχει μιλήσει
γι’ αυτό το φως πολλές φορές, καθώς και για την μεγαλο-
πρέπεια του ιερού βωμού.
Μα εγώ ήμουν ολομόναχος που το είδα και δεν
είχα την εκλεκτή συντροφιά μαζί μου που θα μπο-
ρούσα να μιλήσω λίγο κ’ εγώ και ν’ ακούσω πιο πολλά και πιο καλά λόγια: Ας είνε  θα ελπίζω πως θα σας
ιδώ κάποτε εδώ.

 

Επίσης έννοιωσα πολύ την απουσία της εκλεκτής,
συντροφιάς μου τη βραδυά που ήμουν στο κονσέρτο
της Δ/δος Ευλαμπίου και εγύρισα σε περασμένο χρό-
νο και σαν εκύτταξα γύρω μου, είδα ξένους
κι’ αγνώστους σε μένα ανθρώπους!
Δεν παραλείπω να γράψω πως οφείλω αρκε-
το κουράγιο εις την καν Ευλαμπίου της οποίας η κα-
λωσύνη είναι πάρα πολύ μεγάλη και με τα παρήγο-
ρα και ενθαρρυντικά λόγια της με κάνη να έχω
ελαφρότερη τη λύπη πως βρίσκομαι μακριά από
την Πατρίδα. Χθές ήμουν το απόγευμα στο
σπίτι της και πάντα μιλούσαμε για σας και με
πολλή χαρά ομιλούσαμε για το νέο τίτλο που θα έχο-
με τώρα να σας λέμε Ακαδημαικόν. Θα είνε έτσι;
-Πρίν τελειώσω το γράμμα μου εθυμήθηκα
πως ήταν μια εικόνα του «Λάμπρου» που έστειλα του Κου Σιδέρη δεν είχα σημειώσει τους στίχους και τους γρά-
φω τώρα: Και ιδού τρία σαν αδέλφια έρμα & ξένα
που εν αγιοκέρι σβυσμένο βαστούσε
…………………………………
Δεν έχω τίποτα άλλο να σας γράψω παρά
να σας παρακαλέσω να δώσετε τους χαιρετισμούς μου
εις την οικογένειά σας καθώς και εις την οικογένεια κας
Τυπάλδου.
                             Με φιλική αγάπη
                                Δ. Μπισκίνης

8/3/1920

Παρίσι 8 Μαρτίου 1920

Φίλε   κ. Δροσίνη
Μόλις αυτήν
την στιγμήν έδωσα εις το ταχυδρο-
μείο το δέμα  με τας τρείς τε-
λευταίας εικόνας δια τον Σο-
λομών. Τις έκαμα με όλη
μου την καρδιά και τώρα προσ-
μένω ανυπόμονα να τις λάβε-
τε και να μου πήτε τας κρίσεις
σας.
Κατά την υπόσχεσή μου
εσίστησα το δέμα εις την κυρία
Τυπάλδου για να περάσουν από
εκεί που επέρασαν και οι
πρώτες.

  

Σήμερα είχα γράμμα από την
κα Τυπάλδου και της απήντησα
αμέσως. Μου εδώθη μια αφορμή
ακόμη να θαυμάσω την άπειρη καλοσύ-
νη της.
Οι στίχοι είνε γραμμένοι πίσω
από τις εικόνες .
Σας παρακαλώ πολύ να συστήσε-
τε εις τον Ζανγκλήν που θα τις
κολλήση να μη τας τρίψη με
τίποτα από πάνω διότι θα εξα-
λείψη ελαφρά ίχνη κραγιονιού.
Αλλά είμαι βέβαιος ότι πάντα
προσέχει αυτός.
Ακόμη δεν έμαθα, αν έλα-
βεν από τον κ. Γεωργιάδην.

  ο κος Σιδέρης τρείς άλλες εικόνες
που έστειλα προ καιρού. Γράψε-
τέ μου αν βρίσκετε καλά το εξώφυλλο.
Θα σας παρακαλέσω πολύ να μου
στείλετε από ένα αντίτυπο των εικόνων
για  τα ιδώ κ’ εγώ τι έχω κάμει.
Δεν ηξεύρω αν εμπόρεσα να
ικανοποιήσω τας προσδοκίας σας
για την έκδοσιν αυτή, μα πιστέψατέ
μου πως έβαλα κάθε προσπάθεια
να μη σας ντροπιάσω. Τώρα σείς
θα μου πείτε την αλήθεια.
Θυμάμαι, πάνε τρία χρόνια τώρα
από τότε που μου επροτίνατε
γι’ αυτές τις εικόνες, και σας είπα πως

 

 

 

 

16

κρατάω τη δίψα μου ως που να τυπω-
θούν (ξέρετε καλά πόσο διψάω για στίχο).
Δάσκαλέ μου, τώρα που βρήκα λίγη
γαλήνη επήρα πάλι το δρόμο μου. Ο δρόμος
που διάλεξα στα χρόνια που πέρασα με
τη συντροφιά σας. Έξω από τη σπουδή έχω
που μελετάω κάποια θέματα παρμένα από 
τους μέσα κόσμους, της ψυχής. Θα προσπα-
θήσω να σας στείλω φωτογραφίες των δια να
τα ιδήτε και τότε θα βεβαιωθήτε ότι πάντα
ζω κάτω από τον Αθηναϊκό ουρανό.
Εκθέματά μου είνε τούτα: «Στερνή ελπίδα»
«Πνεύμα διακοσμητικό» & « Παναγιά του
Παρθενώνος»  Α’! Τι γλυκιά ευχαρίστηση να
βλέπω τα όνειρά μου να παίρνουν μορφή
θετική! Κάποια άλλα φτερουγίζουν γύρω
μου αχνά ακόμα, αχ! και να μπορούσα
να τα σκλαβώσω και κείνα!
Όσο για την άλλη μου ζωή μάθετε
ότι περνάει ήσυχη, αθόρυβη, ολομόναχη
και κάπως μονότονη σαν χτύπος ρολογιού μέσα
σε άδεια σάλα! Χαρές δεν έχει για με-

να η έξω από την Τέχνη, ζωή. Εκλείστηκα
μόνο στον ονειρόκοσμό μου κ’ έγινα ασκητής.
Πόσον είχε μαντική δύναμη η καλή
Φίλη μας που μ’ εβάφτισεν Αγιαννη! Αλήθεια!
Αιτία της πίκρας μου ήταν κάποιος πόθος
κάποιο όνειρο που έφεξε κ’ έσβυσεν, εδώ και
έξη χρόνια τώρα! Ήθελα κάποτε να σας
εξομολογηθώ πλατύτερα – αν και άκρες μέσες
ακούσατε όταν ήμουν κοντά σας – μα κάλλιο
να σωπαίνη κανείς. Τούτο μ’ έκαμε να φαντά-
ζομαι μιαν οχιά στρογγυλοκαθισμένη σε κά-
θε γυναικεία καρδιά. Οϊ μένα! Συμπαθή-
στε με δάσκαλέ μου αν κλαίγομαι κάποτε.
Αυτές τις ημέραις  είνε και ο φίλος
Λουκίδης εδώ και βλεπόμεθα και μελετάμε
συχνά – πυκνά τ’ όνομά σας. Χθές εκαθήμε-
θα σε ένα καφενείο στο Montparnasse
και φυσούσε λιγάκι μα εμείς εκαθήμεθα
έξω και μας ήρθε στη σκέψη πως μια α-
πάνεμη γωνίτσα θα ήταν η διαλεχτή σας
θέση, αν ήσασταν αυτήν την ώρα κοντά μας.

 

 

Και πως ετοποθετηθήκαμε με το νου μας εκεί.
Δεν έχω φίλο εδώ και νοιώθω την έλλει-
ψει πολύ. Υπομένω όμως και όταν
θέλω συντροφιά στέλλω το νου μου κοντά σας.
Πηγαίνετε στην Ακρόπολη συχνά; Η οι-
κογένεια κας Τυπάλδου υγειαίνει; Τους βλέπετε
συχνά;
Δια τον κύριον Σιδέρη έχω άπειρα ευχα-
ριστήρια να στείλω για την καλωσύνη του.
Θα περιμένω να μου στείλει ένα Γαλλοελληνι-
κό λεξικό της τσέπης για να με βοηθάει
στο διάβασμα λίγο. Δύνετέ του σας παρα-
καλώ τα ευχαριστήριά μου. Επίσης δύνετέ τους
χαιρετισμούς μου και στους ποιητές Παλαμά και
Πολέμη.

Με όλη τη φιλική μου αγάπη
Δ. Μπισκίνης

 

Fontenay aux Roses
20 Avril 1922

Δάσκαλέ μου και φίλε μου,

Το γράμμα σας της 21-3-22 έ-
λαβα χθές το βράδυ και εχάρηκα πο-
λύ που είχα νέα σας. Στο γράμμα
σας αυτό είδα για μια φορά ακόμη το
φανέρωμα της μεγάλης φιλίας που πάντοτε
έχετε για τον Αϊγιάννη σας. Για το τόσον
ενδιαφέρον σας δι’ ότι με αφορά δεν έχω τι
άλλο να σας ειπώ παρά ένα μεγάλο ευχα-
ριστώ από τα βάθη της ψυχής μου και
δεν έχω τι άλλο να κάμω παρά
να προσθέσω αγάπη στην αγάπη σας.
Εδιάβασα προσεκτικά τας συμβουλάς σας
και η δική μου επιθυμία είνε να έμενα
ακόμη για καιρό μέσα στην καλλιτεχνι-
κή ατμόσφαιρα του Παρισιού και μάλιστα

τώρα οπότε ανοίγεται κάποιος ορίζων ευχά-
ριστος και για μένα. Ναι θα ήθελα να μεί-
νω και αν σταθή δυνατόν θα το κάμω.
Μεταξύ άλλων με ερωτάνε αν θα εκθέσω τι-
ποτα  στο Salon εφέτος. Αν σας απαντούσα
χθές το βράδυ δεν θα ήξερα αν ναι ή όχι.
Σήμερα το πρωί όμως – Τι χαρά μας! – έλα-
βα ειδοποίησιν από το Salon της Societé
des artistes Francais, ότι εκ των πέντε
έργων μου εγένοντο δεκτά τα τέσσερα, θαύμα
αυτό για ένα νέον και ξένον και πρώτη φο-
ρά εκτίθονται εις το Salon, αυτό όπου είναι
και το σοβαρώτερον και αυστηρότερον όλων των
άλλων Salons. Είμαι γεμάτος χαρά γι’ αυτό!
Όλα από τη χαρά μου θέλω να στείλω
το πιο μεγάλο κομμάτι σε σας – Το άνοιγμα
του Salon γίνεται την πρώτην Μαΐου δηλ  ύστε-
ρα από δέκα ημέρας. Είμαι βέβαι-
ος πως την ημέρα του vernissage θα γυρί-
σω το κεφάλι ανάμεσα στον πολύ κόσμο ψάχνον-
τας για την ευχή ενός ξεχωριστού φίλου. Τι κρί-
μα να μην είμαστε μαζί εκείνη την ημέρα.
Μου γράφετε για τις εικόνες του κ. Σιδέρη
ότι αποφάσισε να δώση 200 δρχ. Βεβαίως ε-

πίσης και σεις ξέρετε δεν είναι μεγάλα πράγματα
μα εγώ εξ’ αρχής το έγραψα ότι το κάνω χαρι-
ζόμενος εις τον καλόν χαρακτήρα του κ. Σιδέρη
ωσαύτως δε από φιλοδοξία. Είνε ο μόνος
εκδότης εις τον οποίον θα χαρίζομαι πάντοτε ενώ
για κάθε άλλον θα ήμουν απρόσιτος.
Μου γράφετε για το «Θα βραδυάζη», ότι ανα-
βάλλετε την έκδοσίν του γι’ αργότερα εγώ πάντως
έχω έτοιμο το εξώφυλλό του καθώς και για την
εκείνον του Σολωμού. Αν έρθω το καλοκαίρι  θα
τα φέρω μόνος μου. Και αν έρθω θα προσπαθή-
σω να σας συντροφεύω στη μοναξιά σας στο βραδινό
περίπατο στα Ιερά εδάφη κι’ όσο μπορώ δεν θα
σας κουράζω. Μαζί θα βλέπουμε σαν αχνό όρα-
μα το πέρασμα των κανιφόρων παρθένων.
Μ’ ερωτάτε για τον φίλον Λουκίδη τι γίνεται, σας
απαντώ ότι σήμερον το απόγευμα τελεί τους γά-
μους του μετά της Δίδος Λουκίας Φωτοπούλου η οποί-
α είναι πολύ ευγενική κόρη. Την σύστασή του την
ξέρω αλλά μου διαφεύγει ο αριθμός του ατελιέ
του. Μόλις είμαι βέβαιος θα σας το γράψω.
Όσο για τας φωτογραφίας έργων ιδικών μου
ως και του Δούκα θα στείλωμεν εγκαίρως.
Άλλες μελέτες και σκίτσα συνθετικά έχω πολλά
και αν μείνω εδώ θα εκτελέσω κάτι απ’ αυτά.
Με νοσταλγία μου γράφετε για το Παρίσι και
πως πολύ ευχαρίστως θα ηθέλατε να ξαναρθήτε
και εφέτος. Αλήθεια είνε γοητευτικό το Παρίσι
μάλιστα όταν το ιδή κανείς Άνοιξη!!!
Κι’ ακόμα βρίσκω ότι είνε πιο πολύ  έλλην κα-
νείς ζώντας μεσ’ στο Παρίσι, γιατί τότε ζει ολόκληρη η
Ελλάδα μεσ’ την καρδιά του. Εγώ θα εύχομαι
να σας ιδώ εφέτος εδώ και είμαι βέβαιος
πως η Έρση σας θα τελείωνε μια χαρά εδώ πέρα.
Δεν έχω τι άλλο να σας γράψω πάρα πολλούς
χαιρετισμούς εκ μέρους του Δούκα και της κυρίας του και
τα ευχαριστήρια των δια την εκτίμησή σας.
Εκ μέρους της καλής μου συντρόφισσας έχετε
απείρους χαιρετισμούς και ευχαριστίες.

Μένω με πολλήν αγάπη
Ο φίλος σας
Δ. Μπισκίνης

Υ.Γ. Το νεοτυπωμένο βιβλίο δεν το έλαβα ακόμα.
Ελπίζω όμως πως θα ετυπώθη καλά. Μόλις
ανοίξει το Salon θα σας στείλω εικονογραφη-
μένο κατάλογο καθώς και φωτογραφία των
έργων μου.
ΔΜ

  Fontenay - aux - Roses
                                          24 Μαΐου 1922      

Φίλεκ. Δροσίνη,
μόλις χθές επέστρε-
ψα από Μασσαλίαν όπου είχα μεταί-
βη μετά της συζύγου προς παρηγορίαν
της αδελφής μου Αναστασίας η οποία
ήταν εις βαθυτάτην θλίψιν λόγω του
θανάτου του πατριού μου.
Αι δεκαπέντε ημέραις που έμεινα εκεί
ήταν γεμάτες από λύπη μα όσο μπόρε-
σα παρηγόρησα την καυμένη τη μικρή,
η οποία προσβλέπει εις εμέ ως ένα πα-
τέρα. Φαντάζομαι την κατάστασιν της
Μητέρας μου η οποία μένει μόνη τώρα
με την μικρότερη αδελφή εις Αθήνας.
Το καλό  είναι τουλάχιστον ότι ευρί-
σκεται εις Αθήνας ο αδελφός τού πατρι-
ού μου, όστις λόγω του πλούτου του

εβοήθησεν οικονομικά και θα βοηθή
πάντοτε και τη Μητέρα και τα
κορίτσια.
Σήμερα έλαβα το από 3-5-22
δελτάριό σας και έλαβα χαρά με τα
λίγα λόγια σας και σας ευχαριστώ
θερμότατα για την φροντίδα που πήρατε
να δημοσιευτή και στην Εστία. Ευχα-
ριστήθηκα πολύ ότι τυπώνεται και νέο
σας έργο και θάχω μια ωραία προσδο-
κία να το διαβάσω.
Όσο για τις φωτογραφίες έργων
στο νέον ημερολόγιον θα έχετε και δικές
μου και του φίλου Δούκα εντός 15 ημε-
ρών από σήμερον.
Το λυπητερόν συμβάν του θανάτου του
πατριού μου με διέκοψε από κάποιες
συνθετικές μου μελέτες – υλικό για αργό-
τερα- και ακόμη δεν μπορώ να βρώ
πνευματική γαλήνη να συνεχίσω.
Εις τον φίλον Δούκα έδωσα τα ευχα-
ριστήριά σας για τας ευχάς του και

με χαράν ετοιμάζη φωτογραφίες των έργων
του δια να τας στείλωμε μαζί!!
Χθές το απόγευμα έλαβα συστημέ-
νο δέμα από τον κύριο Σιδέρην με δυο
αντίτυπα των Διηγημάτων σας και εί-
δα την εκτύπωσιν των εικόνων η οποία
είνε αρκετά καλή. Το εν αντίτυπον
αποστέλλω σήμερον εις την αδελφήν μου,
για να διαβάση κάτι ευγενικό και εκλεκτό
στη μοναξιά της.
Από Μασσαλίας έγραψα εις την
Μητέρα μου να υπάγη εις τον κύριο Σι-
δέρην δια να λάβη τις 200 δραχμάς
προς οικονομίαν της. Ελπίζω δε ότι ο καλός
πάντοτε φίλος κ. Σιδέρης να τα έδωσε
στην καυμένη μου τη Μαννούλα!!
Τελειώνω το γράμμα μου με πολλούς
χαιρετισμούς της καλής μου προς σας.
Έχετε ομοίως χαιρετισμούς από το
ζεύγος Δούκα.
Μένω με ακριβή φιλία
προς σάς.
     Δ. Μπισκίνης

FontenayauxRoses
6 Ιουνίου 1922
Φίλε κ. Δροσίνη,
Σήμερον σας αποστέλομεν ταχυ-
ταχυδρομικόν δέμα συστημένον περιέχον φωτογραφίας των έργων
μου καθώς και του φίλου μου Δούκα. Βεβαίως εβραδύναμε να τα
στείλωμεν αλλά εις τούτο πταίει η φωτογράφησις του ιδικού μου έρ-
γου του Salon όπου είχε πολλά εμπόδια και δυσκολίας. Επί τέλους
εδέησε να επιτύχη μια πλάκα κάπως καλά και  έτσι ελπίζω να την
δείτε να βγάλετε κλισσέ. Μαζί με τη «Χωρική της Μακεδονίας»σας  στέλ-
λω και δυο άλλα μου συνθετικά σχεδιάσματα και αν εσείς κρίνετε
εάν μπορείτε να βάλλετε στο ημερολόγιον δυο ιδικές μου. Eαν με ερω-
τούσατε δια την εκλογήν  της δευτέρας θα προτιμούσα «Τα συνθετι-
κά παράδοξα». Εις την «Χωρικήν της Μακεδονίας» βεβαίως δεν έχω
να δείξω τόσον το συνθετικόν μου παρά μόνον το δυνάμωμα της Τεχνι-
κής του χρωστήρος, πράγμα το οποίον με κατέστησε ικανόν να εισέλθω
στο Salon. Η αδυναμία όμως της φωτογραφικής ως το γνωρίζετε κάλι-
στα προκειμένου περί φωτογραφήσεως εγχρώμων εικόνων με αναγκά-
ζη να αποστρέφομαι την φωτογράφηση πολλών εγχρώμων σπουδών
μου ή συνθετικών μελετών μου, και θα προσμένω να σας τα φανερώ-
σω επιστρέφων εις Αθήνας.
Ο φίλος Δούκας σας στέλλει δυο φωτογραφίας έργων του,
του περσινού Salon και του φετεινού. Ο τίτλος της ωραίας κεφα-
λής με τα κλειστά βλέφαρα το αδικεί. Και τα δυο του έργα όμως
μιας θαυμαστής εργασίας μαρμάρου!! Θα είμεθα πολύ ευχαριστη-
μένοι εάν σας ευχαριστήσουν αυτά και λάβουν μια θέση στο διαλεχτής
ύλης ημερολόγιο της Μεγάλης Ελλάδος.
Από τον κ. Σιδέρην είχα γράμμα προ ημερών και μου γράφει

ότι εμέτρησεν εις την καλήν μου Μάννα δρχ 200 αντίτιμον των
……και σας παρακαλώ θερμώς να του δώσετε τα ευχαριστήριά μου.
Δεν ευρίσκω λόγια να φανερώσω τι με κάνει να αισθάνομαι αυτός,
ο τόσο αγαθός και ακέραιος χαρακτήρας του φίλου κ. Σιδέρη.
Δεν έχω τι άλλο να σας γράψω παρά μ’ όλον που πλησιάζει ο και-
ρός της φευγάλας δεν παύομεν να εργαζόμεθα και να προσθέττω
μεν κάτι τι καθημερινώς στην Τέχνη μας και προσπαθούμεν πρίν
φύγουμε από τούτο τον τόπο όλο και κάτι να ωφεληθούμε!
Τέλος έχετε απείρους μου ευχαριστίες δια τας τόσας σας φροντί-
δας δί εμέ και σαςδιαβιβάζω επίσης πολλάς ευχαριστίες του φίλου
Δούκα.
Από την καλήν μου συντρόφισσα έχετε
πολλούς χαιρετισμούς
και εγώ σας ασπάζομαι

Δ. Μπισκίνης

 

Fontenay aux Roses
le 23 Ιουνίου 1922
Φίλε μου κ. Δροσίνη,
έχω λάβη προ η-
μερών  το από 25-5-1922 γράμμα σας με
το εσώκλειστο προς τον Λουκίδην το οποίον
του έστειλα ευθύς και το έλαβε
Σήμερον έλαβα μετά χαράς το δελτάριόν
σας με την είδησιν πως ελάβατε το πακέτο
με τις φωτογραφίες των έργων μας και αισθά-
νομαι βαθειά συγκίνηση που μπόρεσα να σας
δώσω μεγάλη χαρά με τας προόδους μου: Και στοχά-
ζομαι όταν με το καλό αξιωθώ να σας δείξω της
τέχνης τα νεογέννητα! Έχουν αλλιώτικη όψη
στη σύνθεση και άλλη χάρι στο κάμωμά τους.
Με μια αντίληψη εντελώς ελληνική, με απλό-
τητα και λεπτότητα που χαρακτηρίζει το δικό
μας τόπο. Ήταν  καυμός μου χρόνια τώρα
πώς να μπορέσω να κάμω κάτι ελληνικώτερο
και να γκρεμίσω τα κατά συνθήκην συνθετικά.
Έχω αρκετές μελέτες κάμει απάνω σε θέματα
που μόνο τους τίτλους σας γράφω τώρα! Ο «πρώ-
τος πειρασμός», «Αρκαδικό ειδύλλιο», «Πλάνη»,
«Η κυνηγήτρια», «Ρόδινη εποχή», «Κορινθία»,
«Πνεύμα διακοσμητικό», «Εκείνοι οι βέβηλοι» κτλ
Αυτές τις ημέραις  μελετώ ένα συνθετικό δοκί-
μιο «Ο ελεύθερος πολιορκημένος» και ελπίζω
κάτι να βγή από τον κόπο μου.
Έχω την ελπίδα μου εις τον Θεόν και εις την
δύναμιν της αγάπης ότι θα μ’ αξιώση να τα
παρουσιάσω μεγαλωμένα μια ημέρα αυτά όλα.
Βεβαίως ερχόμενος εις την Ελλάδα θα έχω την
βιοπάλην η οποία θα μου βάλη φραγμούς όμως
τι χαρά να μπορέση να βγή κανείς νικητής μέσα
από εμπόδια!!! Που είνε τώρα η Μme Τυ-
πάλδου να εκπλαγή ακούοντας τους Νιτσεϊσμούς
αυτούς!!
Εις το προηγούμενο γράμμα σας και με
πολλή λογική και δίκηο,  μού γράψατε τους φό-
βους σας για το γυρισμό μου στην Αθήνα. Το
ξέρω πως θα έχω πικρίες αλλά τι να κάμω, ενώ
η Μοίρα τα ρυθμίζει παράξενα όπως θέλει
τα πράγματα. Μου είνε αδύνατο να μείνω μα-
κριά, όταν στενάζη απαρηγόρητα μια Μάν-
να μαυροφορεμένη. Με το δικό μου ερχομό
θα λάβη ανακούφιση και παρηγοριά γιατί
είμαι ο πιο χαϊδεμένος της και η αγάπη της
νοιώθω, πως μούχει δώσει ξεχωριστή χάρι στην
ψυχή. Κι αν θάχη πίκρες η ζωή πάλι θα τις
υπομένω γιατί θα νοιώθω πως κάθε στεναγμός
δικός μου θάχη μια θερμή, μια εγκάρδια
ευχή της Μαννούλας που έχει πιή τόσο φαρμά-
κι από τη ζωή! Κι’ ακόμα θάχω τότε και
τη δική σας φιλική αγάπη που πάντα μ’ ενθάρ-
ρυνε στη ζωή μου.
Δεν έχω τι άλλο να σας γράψω παρά
πως προετοιμάζομαι  δια ταξείδι και με όλες
αυτές τις σκοτούρες δεν αφήνω στιγμή να
περάση χωρίς να στοχαστώ την τέχνη.
Τελειώνω το γράμμα μου με την ευχήν
όπως τάχιστα επανιδωθούμε υγιαίνοντες και
να μου δοθή η ευτυχία ν’ ακούσω τους ωραίους
σας στίχους και πάλι.
Από την συντρόφισσά μου έχετε εγκάρ-
δια χαιρετίσματα καθώς και εκ μέρους τού
ζεύγους Ι. Δούκα.
Μένω με πολλήν αγάπη
                        Ο φίλος σας
                       Δ. Μπισκίνης
Προσφέρετε σας παρακαλώ εκ μέρους
μας πολλούς χαιρετισμούς εις την Καν Τυ-
πάλδου και παιδιά της.
                                                      ΔΜ

FontenayauxRoses
Στις 9 Ιανουαρίου 1923

Φίλε μου κ. Δροσίνη,
έλαβα χθές το βράδυ
την «Έρση» σας και η χαρά μου είνε
ανώτερη από κάθε περιγραφή! Πόσο
να σας ευχαριστήσω για ένα τέτοιο χριστου-
γεννιάτικο δώρο; Πόσον ωραίο κέντρισμα
για τη φιλοτιμία μου για να προσπαθή-
σω περισσότερο να με κάμη αντάξιο μιας
τέτοιας φιλικής αγάπης!
Εμείναμε μαζί με την συντρόφισσά μου έως
τα μεσάνυχτα διαβάζοντας τις πρώτες σε-
λίδες μυρωμένες από την πνοή των Χαρίτων!
Και η γλώσσα του, ρυάκι με διάφανο νερό
που κυλάει γοργά ανάμεσα από ανθισμένους
κάμπους. Πόσα θα ήθελα να γράψω με

οι  χάριτες κι’ οι τρείς τους με προστάζουν έτσι
«Πίνε και χόρταινε και σώπα! Και βλέποντάς
τες με τον νου τα μάτια να θέττουν απαλά
το δάκτυλο της σιωπής στα χείλη τους σωπαίνω!
Το τέλος της χθεσινής ημέρας ήταν τόσο ευχά-
ριστο! Ήρθε η Έρση «σας η νιόνυφη» να με χαι-
ρετίση την ώρα που ετέλειωνα μια μελέτη μου,
οποία η εκλογή μου, μα δεν ξέρω αν τη βρήτε
εύμμορφη είνε: «Και απ’ εκείνης της ώρας ελαβεν
αυτήν ο μαθητής εις τα ίδια». (Ιω. Κεφ 19 στιχ. 27)
Εργάζομαι πάντα, κι ακούραστα και έχω
πολλά θέματα μελετήση και πόσο θα χαρώ αν
και σεις βρήτε μερικά να ικανοποιούν
τις προσδοκίες σας. Ο τελευταίος τούτος καιρός
ήταν για μένα αδιάκοπη φροντίδα μέλισσας.

Προ ολίγον καιρόν είχα την τύχην να κάμω     
γνωριμίαν με ένα λαμπρότατον κύριον αντιπρό-
σωπον  μεγάλου αμερικανικού οίκου εκδόσεων χαρτο-
νομισμάτων και γραμματοσήμων. Εκ μέρους αυτού του
κυρίου μού ανετέθη η εκτέλεσις δυο πρωτοτύπων,
τα οποία θα εχρησίμευαν προς έκδοσιν γραμμα-
τοσήμων ελληνικού αναμνηστικού της εν Μικρά
Ασία τραγωδίας. Ένα σημαντικόν ποσόν θα προσε-
φέρετο εις το Κράτος εκ μέρους του Αμερικανικού
αυτού οίκου, ποσόν υπολογιζόμενον εις 500.000
τα οποία θα εισεπράττοντο ασφαλώς εκ μέρους του
γραμματοσημοφίλων συλλεκτών, του κόσμου εν γένει.
Το ανωτέρω γραμματόσημον θα είχε σκοπό να
βοηθήση το κράτος  δια τους δυστυχείς πρόσφυγας, διότι
θα είχε με μιαν δραχμή επιπλέον της αρχι-
κής του αξίας ακριβώς δια να εξυπηρετηθή ο σκοπός.
Τα δυο πρωτότυπα εξετέλεσα μετά πάσης φιλοτι-

 

 

 

 

 

μιας καλλιτεχνικής και πατριωτικής δωρεάς
φωτογραφικά αντίτυπά των εστάλησαν εις την Κυ-
βέρνησιν προ καιρού προς έγκρισιν. Ελπίζω να
επιτύχη  ο σκοπός. Εσωκλείστως σας στέλνω φωτο-
γραφίας των πρωτοτύπων μου εις το μέγεθος συνή-
θους γραμματοσήμου.
Δεν έχω τι άλλο να σας γράψω παρά
να τελειώση το γράμμα μου με τας πλέον θερμάς
ευχάς εμού και της συζύγου μου όπως ο νέος χρόνος
σας είνε γεμάτος υγείαν και πνευματική γονιμό-
τητα. Εις την οικογένειαν κας Τυπάλδου τας εγκαρ-
δίου μας ευχάς για το νέο χρόνο.
Απείρους ευχαριστίας έχετε εκ μέρους και
των δυό μας δια την «Έρση» σας.
και σας ασπάζομαι
       Ο φίλος σας
      Δ. Μπισκίνης

Υ.Γ. Για το ημερολόγιον σας έγραψα, ευθύς τότε, ότι το έλαβα.
Θερμώς θα σας παρακαλέσω να διαβιβάσετε στον
φίλον κ. Πολέμην του οποίου δεν έχω την σύστασιν το
εσώκλειστον ευχητήριον.

    ΔΜ

FontenayauxRoses
16 Iανουαρίου 1923

 

Αγαπημένε μου Φίλε,
έλαβα το γράμμα
με τας ευχάς σας και τας εμοίρασα με
την καλή μου συντρόφισσα και τώρα σμιχτά
κι οι δυό μας σας στέλνουμε τα εγκάρδιά
μας «ευχαριστώ».
Η Έρση σας, μας έφερε πρώτη τη χαρά
και μας έστησε τον ωραίο της κόσμο εμπρός
στα μάτια μας σαν τέλειο πρότυπο μιας οικο-
γενειακής ζωής. Σας έγραψα ευθύς μόλις διά-
βασα τις «Χάριτες» μα εβιάστηκα, πρώτα
πρώτα θέλοντας να σας ευχαριστήσω, γιατί μας
εδείξατε πως πάντα έχουμε μια τιμητική θέση στη
θύμησή σας κι’ ακόμα συναρπαγμένος από
το καινούργιο κι ανέλπιστο θέμα σας μαζί με

 

 

 

Την φυσική του γλώσσα που μεταχειριστήκατε
μα όταν ύστερα από απροσδόκητη σε απροσ-
δόκητο, από εκπλήξεις  σε εκπλήξεις μεγάλωνε ο
θαυμασμός μας η συγκίνησή μας, το ενδιαφέρον
μας και όταν μόνα τους κατέβηκαν τα
δάκρυα στα μάτια μας από κάποια ξεχωρι-
στη συγκίνηση που προκάλεσαν οι υστερνές
σελίδες. Το άγαλμα του πολέμου εις το σβήσιμο
κάποιου ονείρου τότε εμάλωνα τον εαυτό μου
γιατί εβιάστηκα να σας γράψω πριν τελειώση
όλο το διάβασμα.
Τώρα, δεν έχω τι άλλο να σας γράψω
για να φανερώσω και την δική μας την ευ-
χαρίστηση, σειρά πέρνω από τους ψαλμούς,
που έτυχε ναύρω στα γαλλικά κάποιους στί-
χους, και έτσι ανάμεσα απ’ αυτούς βρίσκει
ευκολότερη διέξοδο το αίσθημα μαζί . Oh que
ta parole a été douce à mon palais!

 

 

 

meme plus douce que le miel à ma
bouche…….
La grace est été répandue sur tes
lèvres !!!
Μου γράφετε σαν τι να μας έκαμε
ξέχωρη εντύπωση. Αν αρχίσω, τότε θα πλέξω
ένα στεφάνι από ομμορφιές, μα το πιο
όμμορφο άνθος θα είναι το κεφάλαιο 1 ένα το
πέρασμα της νύχτας κάτω από τον αστροκέντη-
το ουρανό!
Ως εικόνα ξέχωρη βρίσκω το στόλισμα τής
αηδονοφωλιάς που έγινε φέρετρο!
Μου γράφετε για τους «Δυο καβαλάρηδες»,
πως είνε κάτι από τα θέματα που με εμπνέ-
ουν. Το νοιώθω και απ’ την πρώτη φορά που
μού το διαβάσατε έξω στο σπιτάκι μου έμει-
νε  χαρακτό στο νού μου! Μα διστάζω να
το αγγίξω γιατί έχει τόση ποίηση που θα ήταν

 

 

 

αδύνατο να αποδωθή σε χρώμα. Για τούτο θαυ-
μάζω περισσότερο τους στίχους σας γιατί έχουν
κάτι το γοργό και το ασύλληπτο στη περι-
γραφή, όπως οι εικόνες του Ομήρου. Είνε οι ει-
κόνες σας – ζωγραφική δρώσα – πράγμα α-
δύνατο για το πινέλο. Εν τούτοις, η φιλία σας
θα με συγχωρήση να τολμήσω να θίξω αυτό
το θέμα.
Όσο για τη δεύτερη έκδοση της Έρσης
έχω δύο σχέδια στο νού μου. Ένα κλασσικής
μορφής που θα ταίριαζε με το θέμα, κι’ άλλο
ένα : Το στόλισμα της αηδονοφωληάς!
Πιο περιεκτικό, πιο γοργό, πιο ταιριαστό
όμως, και σαν παρμένο από κάποιο αγγείο
ελληνικό, θαρρώ πως θα είνε το πρώτο. Σύντο-
μα θα σας στείλω και των δυο το προσχεδίασμα
σε λίγες γραμμές για να διαλέξετε.
Και τώρα ας έρθουμε και στη ζωή

 

 

 

την έξω απ’ το Ναό και ας αφήσουμε ελεύ-
θερα να φανερωθή η χαρά μας όπου πάλι
σας απέδωσαν και τιμητικά τη θέση που σας είχαν
στερήση οι κοπρωνόμοι!
……………
Πιο πολύ ακόμα χαίρωμαι όπου ανελάβα-
τα τη διεύθυνση του Μουσείου των Κοσμητι-
κών Τεχνών και είμαι βέβαιος ότι θέλετε να το
αναγάγεται εις περισσήν, με την ακάματη φροντί-
δα που σας χαρακτηρίζει, ακμήν.
Πόση αγαλλίαση αισθάνθηκα όπου έχετε τόση
ορμήν πνευματική και ετοιμάζετε κι’ άλλες
εκδόσεις και μ’ όλη μου την καρδιά εύχομαι να
ιδούνε γρήγορα το φώς! Και έτσι χαίρωμαι βλέ-
ποντας να υψώνετε το αέτωμα της πνευματι-
κής σας εργασίας σύμφωνα κι’ απ’ τις δυό πτέ-
ρυγες – ποίηση – διήγημα- για να σμίξη
θριαμβικά σε μια κορυφή. Εύχομαι να α-

 

 

 

 

ξιωθούν τα μάτια μου να ιδούν το σμίξι-
μο αυτής της κορυφής με κάποιο έργο
σας που θα λάμπει σαν άστρο. Είμαι βέβαιος!
Τώρα, τι να σας ειπώ που μ’ ερωτάτε
και για τα δικά μου σχέδια; Σας έγραψα
στο προηγούμενο γράμμα μου, όχι όλα μια
ακρούλα μόνο. Κάλλιο ν’ αφήσω να μιλήσουν
τα ίδια όταν τα ιδήτε. Προς το παρόν έχω
να σας γράψω ότι από πολύ καιρό έχω στο
νού μου – κι’ ύστερα από τόσες ακαδημαϊκές
σπουδές – πως πρέπει κυριώτερα απ’ όλα
να στοχαστούμε, πως να είνε ελληνικώτερη
η ζωγραφική μας, πώς να έχει περισσότερη
πατρίδα ως γνώρισμά της. Λένε πως η
Τέχνη δεν έχει Πατρίδα! μα πως λοιπόν, δεν
έχει πατρίδα η Νίκη που στολίζει το μουσείο
του Λούβρου ; αυτό το άσμα ασμάτων της ελληνικής
πλαστικής, και δεν είνε ελληνικοί όλοι οι

 

 

 

 

θεοί, ημίθεοι και ήρωες που εμαρμάρωσε η
αγάπη  η υπέρτατη του ωραίου! Πήτε μου
αν έφθασε αλλού σε ψηλότερο σημείο η κομ-
ψοτεχνία, παράδειγμα τα αγγεία τα Ελληνικά
με τις καλογραμμένες παραστάσεις τους; όπου με
τόσα λίγα χρήματα έφθασαν το μεγαλείο της α-
πλότητας χωρίς να τους λείπει το πλούσιο το ε-
πιβλητικό, το λατρευτό, το επίχαρι;
Πέρισυ εθαύμασα μια συνολική έκθεση
Ιαπωνικής Τέχνης και είπα: Ο μόνος λαός
που έμεινε πιστός στην Τέχνη του στο χαρακτή-
ρα του ανόθευτος! Πόσο τους ευβρήκα να έχουν
συγγένεια με τους αρχαίους Έλληνας στην κομψό-
τητα στη διαύγεια! Απροσποίητοι κι ανόθευ-
τοι εκείνοι βλέπουν τη φύση, όχι ανάμεσα
από θαμπωμένα ματογυάλια, ξιππασμένων αι-
ρεσιαρχών! Της τέχνης της μοναδικής
θρησκείας, του ωραίου. Η σύνδεσή των

 

 

 

 

τοπείων, τα συμβολικά τους με πόση
χάρη και πόση αλήθεια με πόση ευλάβεια και
ενδότερη συγκίνηση εκτελεσμένα.
Ανάμεσα σε άπειρα θαυμαστά την οτέκα
στο νού μου ως αριστούργημα μιμήσεως μια
εικόνα «με ψάρια στο νερό». Ολοζώντανα μέσα
στο υγρό στοιχείο έκαναν τους ελιγμούς τους
τα χρυσόψαρα και σαν ανάσά τους θαρρείς ανέ-
βαιναν σειρά φουσκαλίδων από το στόμα τους!
Κι ακόμα κάτι δίχτια στημένα μέσα
σε καλάμια που μπερδεμένα φτεροπάλευαν
τα λογιαστά πουλάκια να ξεφύγουν το σκλά-
βωμα και σ’ ένα από τα καλάμια κρεμαστό
το κλουβάκι με τον ξεπλανευτή τον κράχτη!
Να κι η ζωγραφική: Σοφή Τέχνη σιωπής!
Φαίνεται ότι θα έχουν οι Ιάπωνες ξα-
στεριά και φώς ήλιου στον τόπο τους και
γι’ αυτό τα δημιουργήματά τους είνε

 

 

 

 

ολοκάθαρα, αληθινά, ειλικρινή. Στην
Ελλάδα δεν έχουμε άραγε παρόμοια φύση
γύρω μας;
Αλλά λίγοι εστοχάσθηκαν για την Τέχνη μας
με αγάπη. Ο καθένας γυρίζοντας απ’ έξω
στον τόπο του, στον τόπο που φέγγει, εισάγει
μόνο καινά δαιμόνια, σαν να μην υπήρ-
χε  τίποτα άξιο λατρείας ή δημιουργικό
αίτιο στο τόπο που ελάτρεψε άλλοτε
τους ωραιοτέρους θεούς και που άνθι-
σαν τόσα αμάραντα είδη της Τέχνης!
Πόσο μακρυά ετράβηξα το γράμμα
μου! Φοβάμαι πως σας εκούρασα και τελει-
ώνω με την ευχήν ίσως έρθη σύντομα και-
ρός οπότε πλέον θα τα λέμε εν εκτάσει όλα
και να ακούω προσεχτικά τη γνώμη σας στο
κάθε τι.
Δεχτείτε τους θερμότερους χαιρετισμούς τής κα-
λής μου, ομοίως και τους ιδικούς μου.

Μένω με άπειρη αγάπη
          Ο φίλος σας
          Δ. Μπισκίνης

 

 

Υ.Γ. Στο προηγούμενο γράμμα μου
σας έγραψα πως σε λίγο καιρό θα
εγκατασταθώ στο Παρίσι μέσα και από
εκεί θα σας στείλω τη νέα μου διεύθυνση
εν τω μεταξύ θα σας γράψω.
δικός σας
Μπισκίνης

FontenayauxRoses
14 Φεβρουαρίου 1923

Αγαπητέ μου Φίλε,
έλαβα μετά χαράς το γράμμα
σας μαζί με το νέο τόμο ποιημάτων σας είμαι κατεν-
θουσιασμένος. Μου γράφετε για το ξώφυλλο του «Θα βραδυάζη»
και που να ξέρατε ότι ήσαν δυο εικόνες έτοιμες και απόψε
τις ταχυδρομίζω ως lettres recommandée και ελπίζω να
τις λάβετε μαζί με το γράμμα μου. Όσο για την δεύτερη
έκδοση της «Έρσης», έκαμα κάτι σύμφωνο με το έργο σας και
βαλμένο σε ένα ρυθμό ελληνικό. Αν ευχαριστηθήτε μ’ αυτά
τότε θα έχω διπλή χαρά.
Μου γράφετε για τον γυρισμό μας το σκεπτόμαστε. Θαρρώ πως
το καλοκαίρι θα είμαστε αθηναίοι διότι το κλίμα εδώ μ’ αρρωσταίνει!
Τώρα που πηγαίνω καλλίτερα σας το μαρτυράω πως είχα
ενάμισι μήνα ξάπλα λόγω εξαρθρώσεως του δεξιού μου πο-
δαριού με κάταγμα της περόνης!!! Τώρα βαδίζω κούτσα
κούτσα και κάποτε κατεβαίνω στο κήπο. Οι πόνοι πού πέρασα

tassé . “J’ai essayé de dire le plus possible, en
peu de mots”. Τις ίδιες αρχές βρίσκει κανείς
στον ποιητή του «Θα βραδυάζη».
Μα για τον Puvis έγραψαν πολλοί και ικανοί όπως
o Thèophile Gautier μιλώντας για ένα πίνακά του,
φθινόπωρο «L’ automne» λέει στην περιγραφή του γυμνού μιάς
νεάνιδος : «Les attaches des épaules les flexuosi-
tés de la hanche, l’ entrecroissement des jambes
dessinent une de ces poses rythmées comme une
belle strophe ou les formes se balancent
et s’ equilibrent avec une harmonie aussi
douce à l’ oeil qu’ à  l’ oreille une musique
bien cadencée»….. Μα για τον ποιητή των τόσων
ωραίων στροφών ποιος θα γράψη αξίους επαίνους και
δίκαια εγκώμια; …………………………
………………………….
Απάνω από τις ακόλουθες τρείς στροφές θα ήθελα
να στέκουν  οι τρείς εκείνοι καβαλάρηδες της «Bellum»
Ce sont trois chevaliers accoutrés de peaux
de lettres d’ un même geste, dressent

trois longues trompettes perpendiculaires et
sonnent leur victoire. Rien de grandiose
comme ce triple geste».
Με των τριών σαλπίγγων εκείνων το σάλπισμα θέλω ν’ ακούω έτσι:
O  Κάποια νύχτα από γαλέρες βρέθηκε

• η παντέρμη ακρογιαλιά γεμάτη,
• Κι ο καταχτητής σιδεροπάτησε
• τη γη – κι έδιωξε το ζευγολάτη

  ≠

• Μύρια αλλόγων πέταλα ανατάραξαν
• Τους αγρούς και ξάστραψαν κοντάρια
• Και κορμιά θωρακοτά σπαρτάρησαν
• Μεσ’ τ’ αλογοπατημένα  σιτάρια

   ≠

• Με τ’ ανθρώπινο αίμα θεμελιώθηκαν
• Καστρινών, παλατιών και πύργων  τοίχοι.
• Κι’ είχαν αιματόλουστη τη δόξα τους
• Κ’ αιματοβαμμένη είχαν την τύχη.

Τίποτε μεγαλοπρεπέστερο από τις τρείς τούτες στροφές.
Δεν θα’ βρισκα τέλος, συγκρίνοντας και παραβάλλοντας
σας κι’ ούτε θα μπορούσα να φανερώσω όσο θα’ πρε-
πε  την εκτίμησή μου στο έργο σας.

Τελειώνω έτσι σύντομα το γράμμα μου και  ζωντανεύοντας
γύρω μου ένα «Bois sacré», του αθάνατου
Puvis de Chavanes, και συνταυτίζοντας την ψυχή μου
με τις φιγούρες που κατοικούν το ιερό αυτό μέρος, και
καθώς γράφει ο κριτικός: «Elles sont nées pour la
contemplation et le rève»…και όπου: «Rien de
vulguaire ou de bas ne saurait approcher de
cette retraite heureuse ou les pensées nobles,
viriles et sereines semblent flotter dans
l’ air»…εκεί μέσα θέλω να πιστεύω πως ακούονται
όλες οι στροφές του «Θα βραδυάζη».
Κατά τα τέλη του τρέχοντος μηνός θα ευρισκόμεθα στην
Αθήνα και τότε θα τα λέμε εν εκτάσει προφορικώς.
Επ’ ευκαιρία σας αναγγέλω ότι κι’ εφέτος αξιώθηκα
να είμαι εκθέτης στο Salon  με δύο συνθέσεις μου
(ακουαρέλλας). «Νύμφη και σάτυρος» και «Προς τον Βωμόν».
Όταν έρθω θα σας φέρω ένα κατάλογο καθώς και των φωτο-
γραφία έργου μου δια το Ημερολόγιον.
Με τους φιλικούς χαιρετισμούς της συντρόφισσάς μου
Καλή αντάμωση,
σας ασπάζομαι
Δ. Μπισκίνης.

Από Ζωγράφου την 15ην του Νοέμβρη 1942

     Δάσκαλέ μου και φίλε πολυπόθητε,
Πάρα πολύς καιρός πέρασε και δεν κατόρ-
θωσα να σας γράψω! Οι μεγάλοι  κόποι μου
κ’ οι διάφορες στενοχώριες μου, με τσάκι-
σαν, έχει που σβάρνισαν τα πάντα μέσα μου με το
πήγαινε έλα αυτό ως τη σχολή.
Οι δυνάμεις μου όλο και λιγόστευαν ως που
μια μέρα κρεββατώθηκα  από υπερκόπωση
κι’ από εξάντληση! Σαράντα μέρες πέρα σαν
χωρίς να κατεβώ στη Σχολή. Προχθές, πρώτη με-
ρα που ξανακατέβηκα ύστερα από πόσες απου-
σίες, αντάμωσα το φίλο μας τον Τόμπρο, ο
οποίος με καλοσώρισε και στα χείλη μου
ξαναήρθε το χαμόγελο της χαράς, όταν μου
έδωσε τους χαιρετισμούς σας σταλμένους με
κάποιον μαθητή μου και στους δυό μας.

Ευθύς είπαμε με τον……..να σας γράψου-
με κ’ οι δυο μαζί ένα γράμμα, μα εκεί με-
σα δεν ήταν εύκολο. Άφησα λοιπόν να σας
γράψω μονάχος μου με την ησυχία μου.
Φίλε μου, στο βαθύτατο πένθος σας για
τον απόδημο και πολυαγαπημένο αδελφό σας
δεν έμεινα αμέτοχος και η ψυχή μου κοντά
στο δικό της πένθος για τους πολλούς δικούς της
απόδημους, έβαλε και τον δικό σας απάνω της.
Εις στο Ιερό της μνήμης μας θα καίη η λα-
μπάδα της αγάπης μας γι’ αυτούς!
-------------------
Έμαθα πως συνεχίζεται το γράψιμο των «Σκόρ-
πιων φύλλων»! Πόσο θα ευχαριστιόμουν αν
έδινε ο Θεός να ξανάρθω στην Κηφισιά,
να θυμηθούμε τα περασμένα και να νιώ-
σουμε ένα ξαλάφρωμα της καρδιάς από την

τόση βαρυχειμωνιά που έχει τυλίξει την ψυχή μας!
θα ξαναζούσαμε τις Κυριακές της Σεβαστοπουλείου
Σχολής που διαβαίναμε ανάμεσα από τα χρυσά
σπαρτά ξαναγυρίζοντας με το ηλιοβασίλεμα
από τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα.
Τον περασμένο χειμώνα, που πεζοπορώντας κα-
τέβαινα από δω πάνω στο Πολυτεχνείο, περνού-
σα συχνά από κείνα τα μέρη που τα είδα
άχαρα τώρα κι αγνώριστα στον πυκνό συνοικισμός
τριγύρω! Τα χρυσόσπαρτα χωράφια τα πάτησε
το γήπεδο ενός ποδοσφαίρου και βρώμι-
κες ξύλινες μπαράκες πιάνουν τον τόπο όπου
άλλοτε πρασίνιζε το βελούδο των χορταριών
και τα πόδια του διαβάτη πατούσαν το
ανθισμένο χαμομήλι. Τώρα το πελέκι του ξυ-
λοκόπου κλάδεψε ή σώριασε καταγής τα ψηλά
κυπαρίσσια που κάποτε τα ζωγράφισα!

     Σε κείνες τις διαδρομές, που πότε με πάγωνε η
χιονιά, πότε με σούβλιζε ο βορηάς κι’ άλλοτε πάλι
μ’ έδερνε το χιόνι σούρωναν δάκρυα
απ’ τα μάτια μου απ’ την παγωνιά! Κι’ όμως
μέσα στην καρδιά μου ένιωθα κάποιους παλμούς
ξεχωριστούς γιατί διάβαινα από τα λημέρια της
νιότης μου ύστερα από τόσα χρόνια. Και με
της φαντασίας τα μάτια ξανάβλεπα αργοπερπά-
τητους, ένα ποιητή μαζί με τον αγαπημένο, να
χαϊδεύουν τα χρυσά στάχυα του αγρού,
σιγομιλώντας για τις ομορφιές της Τέχνης!
Πισώπλατα άφηναν τον μενεξεδένιο Υμηττό
και μπρός τα μάτια τους απλώνονταν
το Πανόραμα μια φωτοπερίχυτης Αθήνας
όπου ο ήλιος βασιλεύοντας σκορπούσε τα πλού-
τη των χρωμάτων του. Άσβεστη εικόνα κι’ αλη-
σμόνητες άγιες ώρες!

Με την εγκάρδια ευχή όλων μας
να ξαναϊδωθούμε με το καλό.
Με αγάπη
ο φίλος σας
Δ. Μπισκίνης

Από Ζωγράφου 22αν Γενάρη 1943

Δάσκαλέ μου,
χαίρομαι που από τον νέον
σπουδαστή κ. Κυριακό μαθαίνω πως είσαστε
καλά και πως μας θυμόσαστε με τόση α-
γάπη πάντοτε. Με τον ίδιο νέο βρίσκω ευ-
καιρία να σας στείλω τους χαιρετισμούς μου
και να σας πληροφορήσω για μας.
Δεν ξέρω αν πήρατε ένα γράμμα μου που
το έστειλα με δικό μου άνθρωπο στον κ. Σι-
δέρη, στις 15 του περασμένου Νοέμβρη, να το
δώση στην κόρη σας, που καθώς είχα πληροφο-
ρηθή  τότε, θα περνούσε απ’ εκεί. Εγώ δεν κα-
τόρθωσα να περάσω απ’ τον Σιδέρη για να
μάθω τι απέγινε το γράμμα μου.
Σας έγραφα πως είχα κρεβατωθεί ολάκερο

τον Οκτώβρη από εξάντληση και υπερκόπωση.
Τώρα κάπως είρθα στα συγκαλά μου μα ωσ-
τόσο το κόστος της πεζοπορίας είναι πολύ βαρύ
για τα πονεμένα μου τα πόδια.
Τούτη τη βδομάδα πέρασα δυο φορές απ’ έξω
από τη Σεβαστοπούλειο Σχολή. Χθές διαβάσα-
με  μαζί με το γυιό μου το Γιωργάκη και στα-
θήκαμε εκεί για να του δείξω το «Σπιτάκι»
όπου περνούσα, σε περασμένα χρόνια με τη
συντροφιά σας, τις Κυριακές, πολύτιμες κι αλη-
σμόνητες ώρες.
Διαβαίνω τώρα από κείνα τα μέρη οδη-
γώντας  το Γιωργάκη για να δώση εισαγωγικές
εξετάσεις στο Πρακτικό Λύκειο, πού είναι πλάϊ
στη Σεβαστοπούλειο.
Πως άλλαξαν τώρα όλοι εκεί ένα γύρο οι
τόποι! Κι’ ούτε θα ξαναπεράσουμε ανάμεσα

από τα χρυσά στάχυα που κυμάτιζαν στα
χωράφια τ’ απλωμένα  ως τη Λεωφόρο Αλεξάν-
δρας άλλοτε! Στο προηγούμενο γράμμα μου σας
έγραφα σχετικά με τα ίδια μέρη πως «με της
φαντασίας τα μάτια, ξανάβλεπα αργοπερπάτητος,
έναν ποιητή με τον αγαπημένο μαθητή του, να
περνούν «δια των σπορίμων» χαιδεύοντας τα χρυ-
σά στάχυα και σιγομιλώντας για τις ομορφιές της
Τέχνης. Πισόπλατα άφιναν το μενεξεδένιο Υ-
μηττό και μπρός στα μάτια τους είχαν το πα-
νόραμα της Αθήνας τυλιγμένης στα χρυσά-
φια του ηλιοβασιλέματος».
-----------------------
Τώρα ο Υμηττός έχασε τα στολίδια του και
απόμεινε ένα θλιμμένο σταχτοβούνι γυμνό από
τα πεύκα του κι’ απ΄τη χλόη του. Η φωτιά και
το τσεκούρι τον ερήμαξε! Τι θλίψη!
Πόσο επιθυμώ να έρθω να σας δω και

να θυμηθούμε τα περασμένα και να ξελαφρώ-
ση κάμποσο η καρδιά από τη βαρυχειμω-
νιά της.
Η Ελπίδα δεν παύει να σας μελετά κάθε μέρα
και λέγει, να γίνονταν τρόπος να είμαστε κον-
τά για να βλεπώμαστε. Έτσι ο ένας με τον
άλλο θα παίρναμε κάποια ψυχική δύναμη
και της φιλίας η χάρη θα έκανε να λησμο-
νιούνται τόσες και τόσες πίκρες που σώριασε
η Μοίρα στη ζωή μας.
Δεν έχω τι άλλο να γράψω και εύ-
χομαι να ιδωθούμε πολύ σύντομα και να
πούμε πολλά.
Σε σας και στην κυρία Κάκια στέλνει η Ελπί-
δα τους χαιρετισμούς της και ο Γιωργάκης τα
προσκυνήματά του.

                              Με αφοσίωση
 Ο φίλος σας
  Δ. Μπισκίνης

Από Ζωγράφου τις 2 του Φλεβάρη 1943
Δάσκαλέ μου αγαπημένε,
το γράμμα σας το έλαβα και πήρα
μιαν ασύγκριτη χαρά διαβάζοντάς το. Ας είναι ευλογημένο το ευ-
γενικό παληκάρι, ο ταχυδρόμος, που μας το έφερε στα χέρια μου. Θα
του χρωστώ μεγάλη χάρη γι’ αυτό το πολύτιμο γράμμα σας που το
κρατώ σαν αγιασμένο φυλαχτό απάνω μου! Το διάβασα μόνος μου, το
διάβασα της Ελπίδας και του γυιού μου στο σπήτι για να χαρούμε κ’οι
τρείς μαζή το θείο δώρημα της αγάπης. Κ’ ήρθαν στα χείλη μου
του  Ιωάννη τα λόγια! «Ο μη αγαπών ουκ έγνω τον Θεόν ότι ο Θεός
αγάπη εστίν». Στη μνήμη μου ανέβηκαν και του θεόπνευστου Παύλου
τα ρήματα: «……… μένει πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα μεί-
ζων δε τούτων, η αγάπη».
Ευχαριστιέμαι μαθαίνοντας πως συνεχίζετε το γράψιμο των
«Σκόρπιων Φύλλων» και αφιερώνετε χωριστό κεφάλαιο για το
«Σπιτάκι». Αλήθεια, καθώς το λέτε και σείς, τι δε θά δίνε κανείς να
βρίσκεται  σε τέτοιες ώρες στο «σπητάκι» εκείνο! Θα ξαναγύριζαν για
μια στιγμή, ωραία χρόνια και θ’ ανασαίναμε εκεί μέσα του μόσχους,
περασμένων Απριλομάηδων! Την περασμένη Παρασκευή με το χιο-
νόκαιρο, περνούσα πάλι απ’ έξω απ’ αυτό πηγα